‘Cash geld = gratis geld’ en andere koopexcuses die je tiener gebruikt

De cijfers: van ‘gratis’ cash tot ‘gratis’ verzending

In het onderzoek legde Wijzer in Geldzaken 9 veelgebruikte geldexcuses voor aan jongeren van 15 tot 19 jaar. De uitkomsten laten zien dat financieel zelfbedrog een stuk vaker voorkomt dan je denkt:

• Bijna de helft (44 procent) van de jongeren ervaart een aankoop met cash geld als ‘gratis’, omdat het banksaldo gelijk blijft.

• 42 procent rechtvaardigt een extra aankoop om ‘gratis verzending’ te krijgen.

• Voor een derde (33 procent) voelt een eerder betaald concertkaartje later als een gratis avondje uit.

• 31 procent zegt dat dure aankopen oké zijn, omdat door vaak gebruik de kosten ‘per keer’ wel meevallen.

• 32 procent vindt dat ze geld verliezen als ze een 1+1-gratis-aanbieding niet kopen.

• Voor 29 procent voelt ‘in de aanbieding’ als verdienen, niet uitgeven.

Girl math en generatieverschillen

Op sociale media worden deze geldredeneringen met een knipoog girl math genoemd. Uit het onderzoek van Wijzer in Geldzaken blijkt dat meisjes sommige geldexcuses tot wel twee keer zo vaak gebruiken als jongens. Hoe dat komt, is niet bekend.

‘We dachten eerst dat het vooral een geuzennaam was, omdat vooral meisjes daar online grapjes over maken,’ zegt Christian Meijer, hoofd van Wijzer in Geldzaken. ‘Maar het blijkt echt te leven. Ze gebruiken die redeneringen daadwerkelijk vaker.’

Toch benadrukt Meijer dat het geen typisch meisjesgedrag is. ‘Iedereen doet het. Ook volwassenen. Ik betrap mezelf er weleens op als ik naar een concert ga waarvoor ik maanden geleden al heb betaald. Dan voelt dat als een gratis avond. En dat maakt het ineens logisch om uitgebreid te gaan eten, of een hotelovernachting erbij te boeken. Terwijl ik heus wel weet dat het niet klopt.’

Betaalpijn en breinwerk

Zelf vindt Meijer ‘Cash geld = gratis geld’ de meest opvallende redenering. Volgens hem legt dit mooi een generatieverschil bloot. ‘Ouders voelen nog “betaalpijn” bij het uitgeven van contant geld: je ziet het letterlijk uit je hand verdwijnen. Jongeren zijn juist digitaal opgegroeid. Voor hen is cash iets aparts, een soort bonuspotje dat losstaat van hun echte geld. Daardoor voelt het juist lichter om uit te geven.’

Dat verschil kan voor verwarring zorgen aan de keukentafel. ‘Als ouder denk je: hoezo gratis, je hebt net vijf euro uitgegeven! Maar jongeren ervaren dat echt anders. Het gesprek daarover is juist interessant.’

Waarom het niet erg is (maar wel goed om te herkennen)

Geldexcuses zijn niet per se verkeerd, zegt Meijer. ‘We doen allemaal aan mentale boekhouding. Het hoort bij leren omgaan met geld. Zolang je maar weet dat je brein je even probeert te foppen.’

Volgens Meijer is het vooral belangrijk dat ouders niet te streng reageren. ‘Je hoeft het niet af te leren, maar kan wel helpen als je het herkent. Ga erover in gesprek, en deel dan vooral ook je eigen geldsmoesjes.’

Tips van Christian Meijer van Wijzer in Geldzaken:

Wees eerlijk over je eigen ‘geldlogica’ 
Vertel hoe jij jezelf soms overtuigt: ‘Ik kocht iets extra’s voor gratis verzending, maar eigenlijk was het duurder.’

Gebruik humor 
Kijk samen filmpjes over girl math en bespreek welke smoesjes herkenbaar zijn.

Stel vragen in plaats van te oordelen. 
‘Wat maakt dat dit gratis voelt?’ of ‘Wanneer vind jij iets echt de moeite waard?’

Herken het moment 
Een kind dat zijn ‘gratis cash’ uitgeeft, kan net zoveel van zijn actie leren als een volwassene die zich laat verleiden door een 1+1-actie.