Dat heb ik toch al uitgelegd? Waarom herhalen bij pubers werkt
Je legt het uit. Je laat het zien. Je zegt nog een keer dat geld niet aan bomen groeit. En nog een keer. En toch koopt je tiener weer snoep, een nutteloze gadget of ‘vergeet’ wat er afgesproken was. Komt je boodschap ooit aan?
Volgens neurowetenschapper Barbara Braams: ja. Maar het kost tijd. ‘Jongeren moeten leren. En dat gaat niet in één keer,’ zegt Braams. ‘Dat geldt ook voor peuters: die moet je 100 keer zeggen dat ze ergens niet aan mogen komen. Bij pubers werkt het net zo. Alleen gaat het in dit geval over geld.’
Het puberbrein in ontwikkeling
Jongeren zijn verrassend creatief, nieuwsgierig en leren snel. ‘Adolescenten zijn al wel in staat om logisch na te denken, maar ze zijn nog niet vastgeroest in denkpatronen,’ zegt Braams. ‘Die combinatie maakt dat ze vaak nieuwe dingen durven uitproberen.’
Maar juist bij geldzaken kan dat ook risico’s opleveren. De prefrontale cortex – het hersengebied dat helpt bij plannen, afwegen en vooruitdenken – is nog vol in ontwikkeling. Daardoor is het voor jongeren moeilijker om gevolgen op lange termijn te overzien.
Zelfs als ze rationeel snappen dat geld niet aan bomen groeit, betekent dat nog niet dat ze er ook naar handelen.
Barbara Braams (neurowetenschapper)
Emotie versus verstand
Jongeren weten vaak best wat verstandig is, ook als het om geld gaat. Maar weten is nog geen doen. In haar boek Het riskante brein beschrijft Braams hoe emoties bij jongeren soms sterker wegen dan verstand. Ze blijken risico’s net zo goed te kunnen inschatten als volwassenen, maar handelen er minder vaak naar.
Afwegen gevolgen schiet er bij in
Het remmen van gedrag, inhibitie genoemd, is voor pubers lastig. Zodra een externe prikkel het emotionele brein activeert – bijvoorbeeld een aanbieding, groepsdruk of een gevoel van ‘nu of nooit’ – zijn jongeren sneller geneigd om impulsief te beslissen. Het afwegen van gevolgen schiet er dan bij in.
‘Op de populaire veilingwebsite eBay werd laatst een cadeaukaart van 20 dollar verkocht… voor 25 dollar,’ geeft Braams als voorbeeld. ‘Rationeel gezien een slechte deal, maar blijkbaar gaf het gevoel van “winnen” meer voldoening dan het bedrag zelf.’
Laat het niet bij woorden
Het goede nieuws: jongeren kunnen hun brein trainen. Herhalen helpt om vooruitdenken en plannen langzaam eigen te maken, ook als het om geld gaat. Niet door preken, maar door samen te oefenen.
‘Ik ga weleens met kinderen naar de supermarkt,’ zegt Braams. ‘Dan vraag ik hoeveel iets kost, of wijs ik aan: deze pasta is duurder dan die. Niet omdat ze alles meteen moeten snappen, maar om ze bewust te maken dat keuzes geld kosten.’
Ook hoe je zelf met geld omgaat, telt mee. ‘Wat zijn jouw eigen gewoontes? Geef je geld makkelijk uit of ben je juist zuinig? Koop je altijd A-merken of let je op aanbiedingen? Wat je laat zien, zegt vaak meer dan wat je vertelt.’
Geduld, ook als het lijkt alsof het geen zin heeft
Het kan frustrerend zijn als je kind weer niet nadenkt over zijn uitgaven. Maar dat wil niet zeggen dat het niet doordringt. ‘Soms voelt het alsof je in herhaling valt zonder resultaat,’ zegt Braams. ‘Toch blijft het hangen. Niet alles meteen, maar het zijn wel lessen die uiteindelijk doordringen. Vooral als je het combineert met ervaringen. Fouten maken hoort daarbij.’
Kinderen nemen ook onbewust over wat jij voelt bij geld.
Barbara Braams (neurowetenschapper)
Is geld iets om je zorgen over te maken? Of juist een middel om vrijheid te creëren? ‘Geld heeft veel gezichten,’ zegt Braams. ‘Als ouder geef je impliciet van alles door. Daarom is bewustwording zo belangrijk, ook van wat je niet hardop zegt.’
